Seksek, tebeşirle yere çizilen numaralı karelerin üzerinden tek ayakla sekerek oynanan bir denge oyunudur. Oyunun asıl zorluğu sekmek değil, iki kuralı aynı anda tutturmaktır: taşı doğru kareye atmak ve hiçbir çizgiye basmamak. Bu iki kuralın nasıl işlediği yerine göre değişir ve tartışmaların neredeyse tamamı buradan çıkar. Aşağıda şeklin nasıl çizildiği, taş atma sırası, çizgiye basma kuralı ve yaygın varyantlar var.
Gerekenler ve oyun alanı
- Düz bir zemin: Beton, asfalt veya sıkıştırılmış toprak. Kaygan fayans ve ıslak zemin uygun değildir.
- Tebeşir: Şekli çizmek için. Toprakta bir sopa ucuyla da çizilebilir.
- Bir seksek taşı: Yassı ve fazla sekmeyen bir taş idealdir. Yuvarlak çakıl atıldığı yerde durmadığı için tercih edilmez. Kiremit parçası, düz cam şişe kapağı veya içi kumla doldurulmuş küçük bir bez kese de kullanılır.
Şekil genellikle 8 veya 10 kareden oluşur ve yaklaşık 2 metre uzunluğunda çizilir. Kareler çocuğun bir adımıyla geçilebilecek büyüklükte olmalı, ne çok geniş ne çok dar.
Kaç kişiyle oynanır?
Seksek tek kişiyle bile oynanabilen nadir sokak oyunlarındandır; bu durumda amaç bütün kareleri hatasız tamamlamaktır. Asıl rekabet 2-5 kişiyle oynandığında çıkar. Daha kalabalık gruplarda sıra beklemek uzun sürer; bu yüzden altı kişiyi geçen gruplar genellikle yan yana iki şekil çizer.
Hazırlık: şeklin çizilmesi ve sıra
En yaygın şekil şöyledir: alt alta tek kareler (1, 2, 3), ardından yan yana çift kare (4-5), tekrar tek kare (6), yine çift kare (7-8) ve en üstte yarım daire biçiminde “cennet” ya da bazı yörelerde “dinlenme” alanı. Tek karelere tek ayakla, çift karelere iki ayakla aynı anda basılır.
Oyun sırası sayışmacayla belirlenir. Bazı gruplarda herkes taşını cennete atar; en yakın atan ilk başlar.
Adım adım kurallar
- Oyuncu şeklin başında durur ve taşını 1 numaralı kareye atar. Taş karenin içinde kalmalıdır; çizgiye değerse veya dışarı taşarsa sıra geçer.
- Taşın bulunduğu kare atlanır. Oyuncu 2’ye tek ayakla seker ve sırayla cennete kadar gider. Çift karelerde (4-5, 7-8) iki ayak birden yere basar.
- Cennette iki ayakla durup dinlenmek serbesttir. Oyuncu burada geri döner ve aynı yoldan başa doğru seker.
- Taşın bulunduğu kareye komşu kareye gelince, tek ayak üzerinde eğilip taşı yerden alır, sonra o kareyi atlayıp devam eder.
- Başa hatasız dönen oyuncu bir sonraki turda taşını 2 numaraya atar. Böylece taş her turda bir kare ileri gider.
- Taşı 8’e (veya 10’a) kadar götürüp hatasız dönen oyuncu turu tamamlamış olur.
Çizgiye basma kuralı ve diğer yanma halleri
Bu oyunun en belirleyici kuralı budur. Oyuncu şu durumlarda yanar ve sıra bir sonrakine geçer:
- Ayağı bir çizgiye basarsa. Çoğu grupta ayakkabının kenarının çizgiye değmesi bile yanma sayılır.
- Tek kareye iki ayakla basarsa veya havadaki ayağı yere değerse.
- Taşı yanlış kareye atar, taş çizgiye gelir veya şeklin dışına çıkarsa.
- Taşı alırken eliyle yere dayanırsa.
- Taşın bulunduğu kareye basarsa.
Yanan oyuncu sırası tekrar geldiğinde kaldığı kareden devam eder; en baştan başlamaz. Bu kural oyunun çok uzamasını önler ve hemen her yörede aynıdır.
Kazanma ve ev alma
Basit versiyonda taşı son kareye kadar götürüp dönen ilk oyuncu kazanır. Uzun versiyonda ise tur tamamlayan oyuncu sırtı şekle dönük durup taşı omzunun üzerinden geriye atar. Taş hangi kareye düşerse o kare oyuncunun “evi” olur; oyuncu adının baş harfini oraya yazar. Ev sahibi kendi evinde iki ayakla dinlenebilir, diğer oyuncular ise o kareyi atlamak zorundadır. Bütün kareler ev olduğunda oyun biter; en çok evi olan kazanır.
Bölgesel varyantlar
Salyangoz seksek
Kareler düz sıra yerine spiral biçiminde çizilir ve numaralanmaz. Taş kullanılmaz; oyuncu tek ayakla merkeze kadar seker, orada dinlenir ve geri döner. Hatasız dönen oyuncu bir kareyi ev alır. Şekil büyüdükçe oyun zorlaşır.
Taş sürmeli (tekmeli) seksek
Taş atılmaz, tek ayakla kareden kareye itilir. Taş çizgide kalırsa veya iki kare birden giderse oyuncu yanar. Denge ve ayak kontrolü gerektirdiği için biraz daha büyük çocuklar oynar.
Uçak (haç) seksek
Şekil bir uçak gövdesi gibi çizilir: uzun tek kare sırası, ortada kanat gibi üçlü bir yatay sıra, en üstte kuyruk. Kanat karelerine aynı anda iki ayakla ve ortadaki kareye tek ayakla basmak gerektiği için geçişi zordur.
Gözü kapalı tur
Bazı yörelerde bütün kareleri bitiren oyuncu son bir “kör tur” yapar: gözleri kapalı sekerken her adımda “bastım mı?” diye sorar, diğerleri “basmadın” derse devam eder. Çizgiye basarsa tur yanar.
Sık çıkan anlaşmazlıklar ve çözümleri
- “Çizgiye bastı mı, basmadı mı?” Ayak kaldırılmadan bakılır. Şüpheliyse basılmamış sayılır; bu, oyunun akmasını sağlayan en yaygın uzlaşmadır. Tebeşir çizgisinin kalın çizilmesi tartışmayı azaltır.
- “Taş çizgide”: Taşın çizgiye değip değmediğine bakılır; taş çizgi üzerindeyse atış geçersizdir. Üstten bakıp karar verilir, taşa dokunulmaz.
- “Taşım sekip başka kareye gitti”: Taşın son durduğu yer geçerlidir. Bu yüzden yassı taş seçilir.
- Silinen çizgiler: Oyun ilerledikçe çizgiler silinir. Anlaşmazlık çıkmadan önce çizgileri tazelemek herkesin hakkıdır; oyun o sırada durur.
Güvenlik notu
Seksek düşük riskli bir oyundur ama tek ayak üzerinde eğilerek taş almak dengeyi zorlar. Dikkat edilecekler:
- Zemin: Çakıllı, ıslak veya eğimli zeminde tek ayak kayar. Şekil düz ve kuru bir yere çizilmelidir.
- Yer seçimi: Şekil araç yoluna, kaldırımın kenarına veya merdiven başına çizilmemelidir.
- Ayakkabı: Terlikle sekmek bilek burkulmasına yol açar; kapalı ayakkabı tercih edilir.
- Yaş: Tek ayak dengesi genellikle 4-5 yaşından itibaren oturur. Küçük çocuklar için kareler büyük çizilir ve çift kare sayısı artırılır.
Sıkça sorulan sorular
Seksek taşı hangi kareye atılır?
Her turda bir ileri kareye: ilk tur 1’e, ikinci tur 2’ye ve böyle devam eder. Taşın bulunduğu kareye basılmaz, üzerinden atlanır.
Çizgiye basınca ne olur?
Oyuncu yanar ve sıra diğerine geçer. Sırası tekrar geldiğinde kaldığı kareden devam eder, baştan başlamaz.
Seksek tek başına oynanır mı?
Evet. Tek kişi kendi rekorunu kırmaya çalışır: bütün kareleri en az hatayla tamamlamak hedeftir. Bu yönüyle saklambaç gibi kalabalık isteyen oyunlardan ayrılır.
Seksek ile çelik çomak benzer mi?
Hayır. İkisi de sokakta oynanır ama çelik çomak sopayla vurma ve mesafe oyunudur; seksek ise denge ve isabet oyunudur. Çelik çomak geniş ve boş alan ister, seksek iki metrekarelik düz zeminle yetinir.