Futbol, İngiltere Futbol Federasyonu’nun (The FA) 1863’te kurulmasıyla modern kurallarına kavuşan ve bugün dünyanın en çok oynanan takım sporu olan bir oyundur. Kuralların tamamı, futbolun uluslararası kural koyucusu olan IFAB’ın (International Football Association Board) yayınladığı “Oyun Kuralları” (Laws of the Game) belgesinde 17 madde halinde toplanır. Bu rehberde, IFAB’ın 2025/26 sezonu için güncellediği kural metnine dayanarak sahadan topa, ofsayttan penaltıya kadar futbolun 17 kuralını tek tek, sade bir dille anlatıyoruz.
Futbolun 17 Kuralı Nedir?
IFAB’ın Oyun Kuralları, sahadan başlayıp maçın sonucunun belirlenmesine kadar her konuyu ayrı bir “kural” (Law) altında toplar. Aşağıdaki tablo, 17 kuralın kapsamını özetler; her biri bu yazıda ayrıca ele alınıyor.
| Kural | Konu |
|---|---|
| 1 | Saha |
| 2 | Top |
| 3 | Oyuncular |
| 4 | Oyuncu Ekipmanı |
| 5 | Hakem |
| 6 | Diğer Maç Görevlileri (yardımcı hakemler) |
| 7 | Maçın Süresi |
| 8 | Oyunun Başlaması ve Yeniden Başlaması |
| 9 | Topun Oyunda ve Oyun Dışında Olması |
| 10 | Sonucun Belirlenmesi |
| 11 | Ofsayt |
| 12 | Fauller ve Kötü Davranış |
| 13 | Serbest Vuruşlar |
| 14 | Penaltı Vuruşu |
| 15 | Taç Atışı |
| 16 | Kale Vuruşu |
| 17 | Korner Vuruşu |
Saha, Top ve Oyuncular (Kural 1-4)
Kural 1: Saha Ölçüleri
Saha dikdörtgen olmak zorundadır ve uzun kenar (taç çizgisi) her zaman kısa kenardan (kale çizgisi) uzun olmalıdır. IFAB’ın genel sınırları uzun kenar için 90-120 metre, kısa kenar için 45-90 metredir; kesin ölçü yarışma organizatörü tarafından bu aralık içinde belirlenir. Uluslararası maçlarda bu aralık daha dardır: uzun kenar 100-110 metre, kısa kenar 64-75 metre. Kale, iki direk ile bunları birleştiren üst direkten oluşur ve iç ölçüleri 7,32 x 2,44 metredir.
Kural 2: Top
Maçta kullanılan top küre şeklinde, uygun malzemeden yapılmış olmalı, çevresi 68-70 santimetre ve maç başlangıcındaki ağırlığı 410-450 gram arasında olmalıdır (standart “5 numara” top). Maç sırasında hasar gören top, hakemin talimatıyla oyun durdurularak değiştirilir; oyun, topun çıktığı yerden bırakma topu (dropped ball) ile yeniden başlar.
Kural 3: Oyuncu Sayısı
Bir maç, her biri en fazla 11 oyuncudan (biri kaleci) oluşan iki takım arasında oynanır; bir takım 7’den az oyuncuya düşerse maç devam edemez. Kaç yedek oyuncunun kullanılabileceğine yarışma organizatörü karar verir; üst düzey erkek ve kadın kulüp/milli takım maçlarında yaygın uygulama en fazla 5 değişiklik ve bunun için 3 duraklama hakkıdır (aynı duraklamada yapılan birden fazla değişiklik tek hak sayılır, devre arası bu haktan sayılmaz).
Kural 4: Oyuncu Ekipmanı
Zorunlu temel ekipman forma, şort, çorap, tekmelik (çorapla tamamen örtülmeli) ve ayakkabıdan oluşur. Kaleci, hem kendi takım arkadaşlarından hem rakiplerden hem de hakemlerden kolayca ayırt edilecek bir renk giymek zorundadır. Sakatlanma riski taşıyan takı, saat ve benzeri eşyaların takılması yasaktır.
Hakemler ve Maçın Yönetimi (Kural 5-6)
Kural 5 – Hakem: Maçı yöneten hakem, kurallar dahilinde tam yetki ve otoriteye sahiptir; verdiği kararlar, oyun kurallarının kendisine tanıdığı yetki çerçevesinde kesindir. Kullanılıyorsa video yardımcı hakem (VAR) sistemi de yalnızca hakemin son kararı gözden geçirmesine yardımcı olur, hakemin yerine karar vermez.
Kural 6 – Diğer Maç Görevlileri: İki yardımcı hakem (klasik adıyla çizgi hakemi), sahanın kenarlarından ofsayt pozisyonlarını, topun taç çizgisi veya kale çizgisinden çıkıp çıkmadığını ve hakemin göremediği ihlalleri bayrakla işaret ederek bildirir. Üst düzey maçlarda ayrıca dördüncü hakem, oyuncu değişikliklerini ve teknik alanları yönetir.
Maç Süresi ve Oyunun Başlaması (Kural 7-8)
Kural 7 – Maçın Süresi: Bir maç, 45’er dakikalık iki devreden, toplam 90 dakikadan oluşur; devre arası en fazla 15 dakika sürer. Hakem, oyuncu değişikliği, sakatlık, zaman kaybı gibi nedenlerle kaybedilen süreyi her devrenin sonunda uzatma (eklenen dakika) olarak telafi eder.
Kural 8 – Oyunun Başlaması ve Yeniden Başlaması: Her devre ve her golün ardından oyun orta yuvarlaktan atılan bir başlama vuruşuyla (kick-off) başlar; başlama vuruşunda top ileri doğru hareket etmelidir ve rakip oyuncular toptan en az 9,15 metre uzakta durmak zorundadır. Oyun ayrıca, dış bir etken (örneğin sahaya giren bir nesne) sonucu durdurulduğunda bırakma topuyla (dropped ball) yeniden başlar.
Topun Durumu ve Sonucun Belirlenmesi (Kural 9-10)
Kural 9 – Top Oyunda ve Oyun Dışında: Top, havada veya yerde olsun, taç çizgisini veya kale çizgisini tamamen geçtiğinde ya da hakem oyunu durdurduğunda oyun dışı sayılır; bunun dışındaki tüm anlarda, top sahadaki çizgilere veya oyunculara çarpıp geri dönse bile oyundadır.
Kural 10 – Sonucun Belirlenmesi: Maçı, daha fazla gol atan takım kazanır. Goller eşitse maç berabere biter; ancak yarışmanın bir galip gerektirdiği durumlarda (kupa maçları gibi) sıra uzatmalara ve gerekirse penaltı atışlarına geçer.
Ofsayt Kuralı: En Çok Yanlış Anlaşılan Madde
Futbolun en çok tartışılan kuralı olan ofsayt, IFAB’ın Kural 11 metninde iki aşamada tanımlanır: önce oyuncunun ofsayt pozisyonunda olup olmadığına, sonra bu pozisyondan oyuna müdahil olup olmadığına bakılır. Ofsayt pozisyonunda olmak tek başına bir ihlal değildir; hakem yalnızca oyuncu topa, rakibe müdahaleye veya bu pozisyondan avantaj sağlamaya kalkıştığında düdük çalar.
- Ofsayt pozisyonu tanımı: Bir oyuncu, başının, gövdesinin veya ayaklarının herhangi bir kısmı rakip yarı sahada ve topa ile rakibin sondan ikinci oyuncusuna göre kale çizgisine top ve rakipten daha yakınsa ofsayt pozisyonundadır. Kollar bu hesaba dahil edilmez; kolun üst sınırı koltuk altı hizası olarak kabul edilir.
- Yaygın yanlış: “Rakiple aynı hizada olmak ofsayttır” şeklindeki inanış hatalıdır. IFAB metnine göre bir oyuncu, sondan ikinci rakiple veya rakibin son iki oyuncusuyla aynı hizadaysa (level with) ofsayt pozisyonunda sayılmaz; yani hizalı olmak oyuncuyu ofsayttan kurtarır, ofsayt yapmaz.
- Kendi yarı sahası güvenlidir: Oyuncu kendi yarı sahasındaysa, top ondan ileride olsa bile hiçbir zaman ofsayt pozisyonunda sayılmaz.
Ofsayt pozisyonundaki bir oyuncu ancak şu üç durumdan birinde cezalandırılır: topu oynadığında veya topa dokunduğunda; topa erişmeye çalışan bir rakibi engellediğinde; ya da bariz şekilde bu pozisyondan avantaj sağladığında (örneğin direkten veya kaleciden sekip kendisine gelen bir topu kullanmak). VAR sistemi kullanılan maçlarda, ofsayt pozisyonu artık yarı otomatik teknolojiyle santimetrik olarak belirlenebiliyor; ancak “müdahil olma” kararı yine hakemin insan değerlendirmesinde kalıyor.
Fauller ve Kötü Davranış (Kural 12)
Bir oyuncunun rakibine tekme atması, çelme takması, itmesi, vurması veya topa ulaşmadan önce sertçe müdahale etmesi gibi ihlaller faul sayılır ve hakemin takdirine göre serbest vuruş, sarı kart (ihtar) veya kırmızı kart (oyundan atma) ile cezalandırılır. Sarı kart gören bir oyuncu aynı maçta ikinci sarı kartı görürse kırmızı kartla oyundan atılır; doğrudan kırmızı kart ise şiddetli hareket, ciddi faul veya net bir gol pozisyonunu elle/faulle engelleme gibi durumlarda verilir.
IFAB’ın 2025/26 sezonu için Kural 12’de yaptığı en somut değişiklik, kalecilerin topu elinde tutarak zaman kaybetmesine karşı getirilen 8 saniye kuralıdır. Kaleci, topu elleriyle tam kontrol ettiği andan itibaren en fazla 8 saniye içinde oyuna sokmak zorundadır; hakem son 5 saniyeyi elini kaldırarak görsel olarak geri sayar. Süre aşılırsa, önceki 6 saniyelik düzenlemede verilen dolaylı serbest vuruş yerine artık rakip takıma korner vuruşu verilir. Bir rakip, kalecinin topu bırakmasını engellerse ve avantaj oynatılamıyorsa, kaleci takımına serbest vuruş verilir.
Serbest Vuruş, Penaltı, Taç, Kale Vuruşu ve Korner (Kural 13-17)
Kural 13: Serbest Vuruşlar
Serbest vuruşlar doğrudan (doğrudan gol atılabilir) ve dolaylı (topun golden önce başka bir oyuncuya değmesi gerekir) olmak üzere ikiye ayrılır. Her iki durumda da rakip oyuncular, vuruş yapılana kadar toptan en az 9,15 metre uzakta durmalıdır.
Kural 14: Penaltı Vuruşu
Ceza sahası içinde işlenen doğrudan serbest vuruş gerektiren bir ihlal, penaltı noktasından (kale çizgisine 11 metre = 12 yarda) atılan bir penaltıyla cezalandırılır. Vuruş sırasında kaleci hariç tüm oyuncular ceza sahası ve penaltı yayı dışında beklemeli; kaleci ise kale çizgisi üzerinde veya çizgiyle aynı hizada durmak zorundadır, öne çıkamaz.
Kural 15: Taç Atışı
Top taç çizgisinden tamamen dışarı çıktığında, son dokunan takımın rakibine taç atışı verilir. Atışı yapan oyuncu, iki ayağı da yerde ya da taç çizgisinin gerisinde olacak şekilde, topu iki eliyle başının üzerinden geriden öne doğru atmalıdır. Taçtan doğrudan gol atılamaz; top doğrudan rakip kaleye girerse gol sayılmaz, kale vuruşu verilir.
Kural 16: Kale Vuruşu
Hücum eden takımın son dokunuşuyla top kale çizgisinden dışarı çıkarsa kale vuruşu verilir; vuruş, kale alanının herhangi bir noktasından yapılabilir. 2019 kural değişikliğiyle top artık ceza sahasından çıkmadan da oynanabilir hale geldi: top vurulup net şekilde hareket ettiği an oyundadır, rakipler ise top oyuna girene kadar ceza sahası dışında beklemek zorundadır.
Kural 17: Korner Vuruşu
Savunma yapan takımın son dokunuşuyla top kendi kale çizgisinden çıkarsa, hücum eden takıma en yakın korner yayından korner vuruşu verilir. Rakip oyuncular toptan en az 9,15 metre uzakta durmalıdır ve korner vuruşundan doğrudan gol atılabilir.
Sayılarla Futbol
| Ölçü | Değer |
|---|---|
| Maksimum oyuncu değişikliği (üst düzey maçlarda tipik) | 5 değişiklik / 3 duraklama hakkı |
| Ceza sahası derinliği | 16,5 m (≈ 18 yarda) |
| Kale alanı derinliği | 5,5 m (≈ 6 yarda) |
| Orta yuvarlak yarıçapı | 9,15 m (10 yarda) |
| Kale ölçüleri | 7,32 m x 2,44 m |
| Kaleci top elinde tutma süresi (2025/26) | 8 saniye (aşılırsa korner) |
16,5 metrelik ceza sahası derinliği ile 18 yarda arasındaki dönüşüm tam olarak örtüşmez: 18 yarda 16,46 metreye denk gelir, IFAB metninde yuvarlanmış hâliyle 16,5 metre olarak geçer. Aynı şekilde kale alanının 6 yardalık derinliği 5,49 metreye karşılık gelir ve kural metninde 5,5 metre olarak yuvarlanır.
Futbolun 17 kuralı, ilk bakışta karmaşık görünse de sahada birkaç maç izledikten sonra oturur; en çok kafa karıştıran nokta genelde ofsayttır, çünkü rakiple aynı hizada olmanın ofsayt saydırmadığı sıkça unutulur. Topa dayalı başka bir takım sporunu merak ediyorsanız hentbol kurallarına ya da okul bahçelerinin klasiği yakan top kurallarına göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Futbolda ofsayt kuralı nedir?
Bir oyuncu, rakip yarı sahada topa ve rakibin sondan ikinci oyuncusuna göre kale çizgisine daha yakınsa ofsayt pozisyonundadır. Ofsayt pozisyonunda olmak tek başına ihlal değildir; oyuncu ancak topu oynadığında, rakibi engellediğinde veya bu pozisyondan avantaj sağladığında cezalandırılır. Rakiple aynı hizada (level with) olmak ofsayt saydırmaz.
Bir futbol maçı kaç dakika sürer?
Standart bir maç, 45’er dakikalık iki devre olmak üzere toplam 90 dakika sürer. Buna, hakemin her devre sonunda kaybedilen süre için eklediği uzatma dakikaları dahil değildir; kupa maçlarında berabere biten karşılaşmalarda ayrıca 30 dakikalık uzatma ve gerekirse penaltı atışları oynanabilir.
Futbol sahasının ölçüleri nedir?
IFAB’ın genel kuralına göre saha, uzun kenarda 90-120 metre, kısa kenarda 45-90 metre arasında olabilir; kesin ölçüyü yarışma organizatörü belirler. Uluslararası maçlarda bu aralık 100-110 metre x 64-75 metreye daralır. Kale, iç ölçü olarak 7,32 x 2,44 metredir.
Kaleci topu elinde en fazla kaç saniye tutabilir?
IFAB’ın 2025/26 sezonunda yürürlüğe soktuğu kurala göre kaleci, topu elleriyle kontrol ettiği andan itibaren en fazla 8 saniye içinde oyuna sokmak zorundadır; hakem son 5 saniyeyi görsel olarak sayar. Süre aşılırsa rakip takıma korner vuruşu verilir.
Bir takımda kaç oyuncu değişikliği yapılabilir?
Yedek sayısı ve değişiklik hakkı yarışma organizatörü tarafından belirlenir. Üst düzey erkek ve kadın kulüp/milli takım maçlarında yaygın uygulama, en fazla 5 oyuncu değişikliği ve bunun için 3 duraklama hakkıdır; aynı duraklamada yapılan birden fazla değişiklik tek hak sayılır ve devre arası bu haktan düşmez.
Penaltı noktası kaleye kaç metre uzaklıktadır?
Penaltı noktası, kale çizgisinin ortasına 11 metre (12 yarda) uzaklıktadır. Penaltı atılırken kaleci hariç tüm oyuncular ceza sahası ve penaltı yayının dışında durmak, kaleci ise kale çizgisi üzerinde kalmak zorundadır.